محمد صادق على خان
37
مخازن التعليم ( فارسى )
و همچنين ضماد آمله كه آمله را به آب سائيده يا به آب كدو و روغن گل و زردهء تخممرغ بر تارك سر بگذارد و مرواريد سائيده طباشير سوده زهرمهره سائيده زرورد سوده از هريك دو سرخ همه را بخورانند و بعد آن شيرهء تخم خرفه سياه بو داده شيرهء تخم كاهو مقشر در عرق بارتنگ عرق كيوره و گلاب برآورده رب به شيرين يا شربت انار شيرين داخل كرده بارتنگ بو داده بالاى آن ريخته بخورانند و نشاسته با اندك سركه و عنب الثعلب و روغن گل نافع بود و حنا بر كف دست و پا بستن و دست و پائ او را در آب سرد داشتن مفيد بود و در صورت قبض طبيعت آب كدو با شيرخشت يا آب عناب با آب شيرخشت نافع بود و مرضعه را پست جو و مانند آن هرچه ذى قبض بود بخورانند و تقليل غذا نمايند اجتماع الماء فى الراس گاه باشد كه رطوبت مائيه در سر اطفال بسبب رطوبت دماغ داخل قحف بالائ غشاى صلب كه متصل قحف است جمع آيد علامت اين قسم آنست كه چشم بازماند و هميشه تر بود و اشك جارى باشد و مريض اندرون سر خود ثقل و گرانى دريابد و اين قسم علاجپذير نيست و باشد كه رطوبت مذكوره خارج قحف زير جلد سر بسبب خطائى قابله كه بعد از ولادت سر طفل را بشدت غمز كند ازين سبب دهن رگها كشاده گردد و خون رقيق بيرون آيد و زير جلد جمع شود و علامت اين قسم آنست كه جلد سر بلند محسوس شود ليكن رنگش به حال خود باشد و بانگشت فروتواند نشست و طفل بسيار گريد و بيدار ماند و اگر رنگ جلد متغير گردد و سخت باشد كه بانگشت فرونتوانست شد و لذع و وجع محسوس شود بايد دانست كه ورم است اجتماع رطوبت نيست و علاج آنست كه نظر كند رطوبت كثير است يا قليل و بر هر دو تقدير يا محصور در مكان است يا غير محصور يعنى بغمز مندفع شود اندرون قحف پس اگر كثير المقدار است و غير محصور علاج آن خطر دارد و اگر قليل المقدار و محصور است علاجش آنست كه اول موى سر بتراشند و بعد از ان